Цэндийн ЧИМЭДДОРЖ "Малчин"

Болор цом - 1989 он Нарны даллагатай газар дээр хэдэн малаа гэж Намрын дунд сарын арван тавны тэнгэр ажигласан Цаг цагийн үерт төрхөө алдаж эвдрэлгүй Цадиг түүх улбаалж өвгөдийнхөө нутагт эзэн суусан Шигшиг дарсан тоонондоо утаа зуусан хадагтай Ширмэл тойруулга дээрээ азын дөрвөн бэрхтэй Давхиад очиход цоожгүй айл малчин танайх Даянд ганцхан цуургагүй сэтгэл малчин таных Ботгоон голсон ингээ хөөслөн хамт уйлна Бороо орохгүй болохоор овоогоо тайл даллана Өөнтөгч хорвоод гомдвол хуураа татаж тайтгарна Өөрөөн өөртэйгөө ярьж орчлонгийн ээдрээг тайлна Хуруундаа бөгж чихэндээ ээмэг зүүг гэхээсээ Хурц түргэн морьдоо цул мөнгөөр хазаарласан Мэдэл сүр албан тушаал хөөцөлдөхийг Мичин жилийн ааш зуднаас ч дорд бодсон Ардынхаа дуу билгийг морин дэл дээр тогтоосон Алтан гуутай зурганд нь түмний эх янцгаасан Сур хар элдэхдээ ч бодлоо цуг элддэг Сургуульд үзсэнээ мартсан ч өвгөдийнхөө үгийг мартаагүй Хонь мал дэлэндэж хорвоог барах нь гэж гутардаггүй Ховор бараа дагуулсан баярын бичгэнд хөөрдөггүй Огт болохгүй юмыг ч болж л байна гэж боддог Оройн дээд төрийнхөө сүр сүлдэнд залбирдаг Малгайн утаа сэргээж нэрмэлд жаахан халахаараа Мал буянаа яаж адуулан маллахыг Марксизмаар заалгахгүй ээ гээд хэлчихдэг Эцэгтээн чөдрийн морийг дөхүүлж тусад орсон Эхээс төрөхийн малчин амьдралын хар ухаан Хишиг өдөр тааруулж хонины бэлчээрт уулзаж Хэв хадаг шиг тэнгэр дор дөрөө гөлөм харшуулж Ижий аавын минь нутаг гэж нэг баярлаж Ивээл жилтэй юм бидэн хоёр гэж нэг уярч Гаруул унаган мориныхоо жолоог сул орхиж Ганзага ширэлдтэл тэврэлдэн эмээл дээрээ түшилцсэн хайр Нутгийнхаа чулуугаар тоглож өссөн эгэл заяа нийтгэж Нутгийнхаа чулуугаар л тулгалсан гал болж ассан Дүүрэн хишиг нь дэлгэрсэн малаан нэг бөөцийлөх Дөрвөн хананы дундах биднийгээ нэг бөөцийлөх Ганган хээнцэр хот руу бүгдээрээ нүүчихвэл Галаа хэн нь манах байна даа гэж санаа зовох Дээдсийн алтан хэрэгсүүр хүн чулуу Дэргэд минь малын бэлчээрт байхад Эднийгээ орхиод би хаачих юм бэ Элэнцгээ хийж төв бараадах юм бэ? гэж уурлах Их дэлтэй морьд эмээлтэйгээ байхад Эзэн Чингисийн голомт дүрэлзэнхэн байхад Уулс дэрлэж хонь мал ноолсон бор гэртээ Утаа үнэрлэж яваад л үхье дээ гэж учирлах Цасан шуурга хэрж уулстайгаа хамт даарсан Цагийн шуурга сөрж улстайгаа хамт зүдэрсэн Чулуу ирлэн хурдлах салхин зэв хүлгээ Цуутай наадмын тэнгэр дор нар зөв гаргасан Эцэг минь малчин, ижий минь малчин Ингэхэд би чинь хаана унасан хэний хэн билээ Хан орчлонд зартай нууц товчооны морьдыг Хар тугийн дор сүргээсээ барьж эмээллэсэн Чулуу ирлэн хурдлах салхин зэв хүлгээ Цуутай наадмын тэнгэр дор нар зөв гаргасан Арвин буянтай малаа бурхнаасаа илүү тахисан Агуу ихээ мэддэггүй агуу их улс Албаны тамгатай цаасыг униндаа хавчуулж мартавч Адууныхаа тамгыг болохоор хадганд ороож залсан Цууриа хадны сүгнээс ч буурал намтар нь арилахгүй Чулуун зэвсгийн үеэс хэдхэн дүү малчин

"Ээжээ санана" by Б.Эрдэнэсолонго

Ээжээ санана

Ээж ээ , таныг санана

Хавар болохоор санана

Шүд өвдөхөд санана

Өвс ургахад санана

Муу хэлүүлэхэд санана

Муу явахад санана

Сайн явахад санана

Сайнаар хэлүүлэхэд санана

Ээжээ санана

Ээж ээ, таныг санана

Гөлөг харахаар санана

Шувуу нисэхээр санана

Үдэш болохоор санана

Зүүд зүүдлэхээр санана

Зүг зүг рүү харахаар санана

Нар гарахаар санана

Сар гарахаар бас санана

Сар гарахгүй байсан ч санана

Ээжээ санана

Ээж ээ, таныг санана

Хол явахаар санана

Даарахад санана

Дандаа санана …

Гадаа гудамжинд санана

Ганцаардахад санана

Уур хүрэхээр санана

Нойр хүрэхээр санана

Уйлаад санана …

Намар санана

Зун санана

Насаараа санана

Ээжээ санана

Ээж ээ, таныг санана

Эхийн сэтгэл by P. Badarch

Ижий нь муу хүүгээ үхэж гэж зүүдэллээ
Ийм аймаар зүүд ная наслахдаа зүүдлээгүй
Сааль сүүндээ дэвэлзсэн ч
Санаа сэтгэл дэгэлзсэн ч
Сарних бодлын үзүүрт үр минь торойно
Сайхан шүлэг бичиж гэнэ миний хүү
Амьтан хүн уншиж байна
Сайхан дуу зохиож гэнэ миний хүү Араажаваар дуулж байна лээ
Сайн явна гэнээ миний хүү
Аяны хүн хэлж байна
Муу явна гэнэ миний хүү
Амны зугаа ярьж байна
Аль нь ч надад ялгаагүй ээ
Амьд яваа нь л ижийдээ
Алдар чинь шүү дээ
Ижий нь хүүгээ
Их санах юм даа
Араг савар хоёроо
Зөрүүлж байж бодлоо
Аргал чулуу хоёрыг
Андууран түүж саналаа
Алга аа миний хүү
Тэмээ тэмээн цагаан үүлийг
Тэндээ царцтал харлаа
Тэнгэрийн ягаан хаяаг
Цав суутал ширтлээ
Ижийдээ ирсэнгүй ээ
Хүний хүү ижийдээ ирж гэнэ ээ
Гол усаар л нэг найр
Наадам болж байна
Миний хүү шоронд орж гэнэ
Голыг минь гогодон хэлж байна
Аа яадгийм ороо л биз гэж
Гадагшаа би хүүгээ өмөөрлөө
Ам нь цангаж байгаа байх даа
Муу хүү минь гэж
Дотогшоо би өмөлзлөө
Гал шиг залуу явахад
Үсэрсэн оч минь юмсан
Ганц бие зандан явахад
Тасарсан навч минь юмсан
Алаг бөмбөл эрдэнэ
Алган дээр байна гэж
Зөгнүүлж ирсэн
Ганц хүү минь дээ
Алтан бэлзэг газраас олоод
Амандаа үмхтэл залгичихлаа гэж
Зүүдлүүлж олдсон ганц үр минь дээ
Ядаж яваа юм бол миний хүү
Тэнэж яваад юү хийх вэ
Ижийдээ л хүрээд ир!
Хүний нүдэнд бол
Хөгцтэй хад шиг
Хөх толгойтой
Хөгшин хүү минь
Ижийнхээ нүдэнд бол
Манцуйдаа тарвалзах
Мяндас цагаан хүү минь

Ижийдээ ир!

Хөхөөрөө чамайг даллая
Yхэхээрээ чамайг айлгая
Миний хүү ижийдээ ир!
Ухаантай даа миний хүү
Хурай хурай
Унага шиг ижийдээн
Давхиад ир, Гуруй гуруй.

Охин минь ээждээ гомдвол гомддоо

Ээжтэйгээ ярих дургуй гэвүү охин минь
Эвий дээ үр минь бэтгэрч л байгаа даа
Эрх нялх дүрийг чинь тээгээд хол явчихсан
Ээждээ чи гомдвол гомддоо охин минь

Ижил хүүхэд мөөмөө идэхэд шүлсээ залгидаг гэвүү
Эвий дээ үр минь цангаж л байгаа даа
Энгэрийн илч бүлээн сүүгээ эрт харамласан
Ээждээ чи гомдвол гомддоо охин минь

Бүлээрч хоносон шөнөжин "ээжээ" дуудаж уйлсан гэвүү
Бөртийтэл алсаас тарни шивнэж бурханд даатгачаад
Бүүвэйн дуугаа дэрэн дээр чинь дуулж өгөөгүй
Ээждээ чи гомдвол гомддоо охин минь

Орчлонд мөрөө тамгалж хөлд оржээ үр минь
Ойчиход түших ээж дэргэд чинь байсангүй, хол байлаа
Орхиж гарчаад хайртай гэж хуурдаг муу ээждээ
Охин минь чи гомдвол гомддоо

Ангирхан чи минь ээжээ гэж хэлд оржээ
Айхдаа дуудсан ээж дэргэд чинь байсангүй хол байлаа
Анхны үгийг чинь сонсоогүй явчихсан муу ээждээ
Амь минь чи гомдвол гомддоо

Арван хэдхэн сартай нялх чамайгаа орхичихоод
Ангир уураг эхийн өврөөр өнчрүүлчихээд
Амьдрал гэдэг давалгаанд хөвөн даарахдаа
Атгаж гарсан өрөөсөн оймсыг чинь үнэрлэн бүлээцдэг шүү үр минь

Улаан нялзрайхан чамайгаа ганцаардуулчихаад
Ухаарах болоогүй нялх сэтгэлийг чинь эмзэглүүлчихээд
Урдаас тосох маргаашийн чинь төлөө зоригоо чангалахдаа
Уранхай бойтогийг чинь дэрлэн уужирдаг шүү үр минь

Сананаа үр минь голоо тасартал санана
Салхитай нартай орчлонд чамайгаа жиндэх вий гээд
Сүүдрийг нь хааж гэрлийг нь тусгах гээд ээж нь
Салгуу алсад бага насыг чинь өвөрлөн алхаж явнаа

Өрөвдөнөө үр минь өрөө өмөртөл өрөвдөнө
Өргөстэй цэцэгтэй орчлонд чамайгаа өвдөх вий гээд
Өөр шигээ хүний нутгийн сүүдэрт хиртүүлэхгүй гээд
Өнөөдөр ээж нь зүүдэндээ л чамайгаа үнсэж явнаа

Амьтны хүүхэд аав ээжтэйгээ эрхэлж л байг яахав
Адилхан миний үр элэг бүтэн юм чинь
Алаг зүрхний минь гүнд амин хайраар уяатай
Алхам зайгүй ээжтэйгээ явдаг юм чинь

Хол одсон ч эхийн совинд аргамжаатай
Хүйн холбоо тасардаггүй юмаа үр минь
Цаг нь ирэхэд үрдээ буцаж ивэлдэг
Цагаан сүү ширгэдэггүй юмаа үр минь

Үрдээ тэмүүлсэн эхийн сэтгэлд учрал ойрхон
Үдэш бүр уулзаж хоносон зүүд зөнтэй
Шулганах үр минь өөдөөс тосон гүйнээ
Шувуудын түрүүчээр ээж нь үрдээ очноо

Зөндөө удаан харуулдсан элгийг чинь дэвтээнээ охин минь
Зөрүү харж уйлсан нулимсыг чинь арчнаа охин минь
Ээж нь эзгүй өдөр шивнэсэн хүсэл бүрийг чинь гүйцээнээ
Ээж нь эзгүй шөнө зүүдэлсэн зүүд бүрийг чинь амилуулнаа

....... ээж нь үрдээ очноо

Goyo shuleg bnaa. Uree sanaad setgel uvdchihluu. Zohiogchiig ni olsongui.

Eh survalj: mglradio.com

“Бүсгүй чамд илгээх захидал”

Уруулаан буд бүсгүй минь
Унж дорой бүү яв
Нас бол цаасан дээр бичдэг тоо юм
Намбархаж бүү сүйд бол
Хүссэнээрээ амьдар бүсгүй минь
Хүлээж цөхөрсөн бол хая
Гоо сайхан яв бүсгүй минь
Гологдож биш шилж амьдар
Гадсан өсгийтэй ганган шаахай
Гархи, гоёл бүгдээн зүү
Сайхан үнэр биедээн шингээж
Салхи татуулан инээмсэглэж яв
Салах хагацлын дуу бүү аяла бүсгүй минь
Сарны гоо гүнж мэт инээмсэглэж амьдар

Яруу найрагч Х.Тэргэл 2008 он

"Bas l zavgui" yaruu nairagiin shildeg tsomog

Sh.Gurbazar "BI MONGOLOOROO GOEDOG"

Хөх Азийн цээжин дээр ирж буцахын учир
Хvмvvvний алтан заяа энд байхын учир
Туурайн тамгатай хөрсөн дээр
Унагатай хамт тэнцэж хөлд орохын учир
Тунгалаг шандны толиог
Хулантай хамт булаалдаж рашаан амсахын учир
Би Монголдоо мэндэлсэн

Газар тэнгэрийн савслагад гайхуулан байж
Ганц яваа насаараа би Монголоороо би гоёно
Би
Хөхөөтэй зуны цэцгийн алаг шvvдрээр хөлөө гоёдог
Хvрэн толгойн сvvдрийн айзам жавхаагаар нь хоолойгоо гоёдог
Зэрэглээтсэн талын бараан нvvдлээр харцаа гоёдог
Зээгэлсэн шар толгодын алтан хормойгоор хаяагаа гоёдог
Би Монголоороо гоёдог
Айрганд нь ардын дуу иссэн хөхүүрээр нь ханаа гоёдог
Аяганд нь vдийн нар далбилзсан өвгөдөөрөө хоймроо гоёдог
Хаврын тэргvvн сарын шинийн нэгэнд ашдын билэгээр гоёдог
Намрын дунд сарын арван долоонд амрагийн харцаар гоёдог
Би Монголоороо гоёдог
Ширгэшгvй Хэрлэнгийнхээ усыг нар зөв бvсэлж гоёдог
Шилгэшгvй нутгийнхаа уулсийг нас зөв тvшиж гоёдог
Би Монголоороо гоёдог
Морьд эргэсэн наадмын дурдан тоосоор нь дээлээ гоёдог
Монгол гэсэн зургаан vсэгтэй бурхан нэрээр нь дэлхийд гоёдог
Би Монголоороо гоёдог
Алган дотор хавчигийн цагаан чулуу алгаараа ташчихад
Ангаахай гардаг болов уу гэж томоогvй насаа vнэмшиж
Аргал тvvхдээ хvртэл саврын хумснаас өмөөрөн
Алтан ширээгийнхээ чулууг шувууны амиар хайрласан
Аргалын чинээ уул байлаа ч зулайд нь хvргэж залбирна аа Эх орон минь
Алгын чинээ нутагтай гэвч заяа минь гэж тайтгарна Эх орон минь
Буйран чинээхэн уулс байвал сөхөрч суугаад жаргана
Бvрэн эрхт Монгол минь байхад сvvгээ өргөөд залбирна аа
Эх нутгийнхаа хvйтэн бороонд ч дулаацсан
Дулаацсан биенээс минь хийморь савссан
Савссан омогийн нvцгэн мананд
Сая тэнцсэн унага Монголоо эрнэ
Би Монголоороо гоёдог
Би Монголоороо гоёно